Samotność w czasach sztucznej inteligencji. Kiedy chatbot staje się przyjacielem

Nigdy wcześniej młodzi ludzie nie mieli tak wielu możliwości komunikowania się ze sobą. Wiadomości, media społecznościowe, komunikatory i rozmowy wideo pozwalają być w kontakcie niemal bez przerwy. Paradoksalnie jednak właśnie w świecie nieustannego połączenia coraz częściej pojawia się doświadczenie samotności. Nastolatkowie mogą mieć setki obserwujących, codziennie wymieniać dziesiątki wiadomości, a jednocześnie nie mieć osoby, z którą mogą szczerze porozmawiać o swoich problemach, lękach czy poczuciu odrzucenia.

Do tego cyfrowego świata wkroczyła w ostatnich latach sztuczna inteligencja. Generatywne narzędzia AI nie służą już wyłącznie do wyszukiwania informacji, odrabiania lekcji czy tworzenia treści. Coraz częściej stają się również rozmówcami. Można opowiedzieć im o nieudanym dniu, kłótni z przyjacielem, problemach w szkole, pierwszej miłości czy poczuciu niezrozumienia. Odpowiedź pojawia się natychmiast. Nie ma przewracania oczami, zniecierpliwienia ani obawy przed kompromitacją.

Przyjaciel dostępny 24 godziny na dobę?

Dla nastolatka taka relacja może być szczególnie atrakcyjna. Chatbot jest dostępny zawsze, nie trzeba czekać na jego odpowiedź, a rozmowę można rozpocząć wtedy, kiedy jest potrzebna. Nie ocenia wyglądu, popularności czy pozycji w grupie. Co więcej, potrafi odpowiadać językiem przypominającym empatyczną rozmowę: zadawać pytania, pocieszać, podtrzymywać dialog i dostosowywać sposób komunikacji do użytkownika.

Granica pomiędzy korzystaniem z technologii a budowaniem z nią emocjonalnej więzi może więc stawać się coraz mniej oczywista. Szczególnie wtedy, gdy po drugiej stronie codziennego życia brakuje prawdziwej relacji.

Problem nie polega jednak na samym fakcie rozmowy ze sztuczną inteligencją. AI może pomagać porządkować myśli, podsuwać rozwiązania czy zachęcać do poszukiwania pomocy. Ryzyko pojawia się wtedy, gdy zaczyna zastępować człowieka. Relacja z drugim człowiekiem wymaga bowiem czegoś, czego algorytm nie może zaoferować: wzajemności. Przyjaźń oznacza nie tylko bycie wysłuchanym, lecz także słuchanie. To obecność, odpowiedzialność, kompromis, czasem konflikt i przebaczenie. Chatbot może stworzyć przekonujące doświadczenie rozmowy, ale nie przeżywa relacji w taki sposób jak człowiek.

Cyfrowa samotność wymaga realnej obecności

To właśnie dlatego rozwój sztucznej inteligencji stawia przed rodzicami, nauczycielami, wychowawcami, psychologami, ale również wspólnotami i Kościołem nowe pytanie: czy jesteśmy obecni tam, gdzie młodzi ludzie rzeczywiście szukają dzisiaj rozmowy? Odpowiedzią nie może być jedynie próba odciągnięcia nastolatków od smartfonów. Świat cyfrowy jest częścią ich codzienności. To tam budują relacje, poszukują informacji, rozwijają zainteresowania, ale również szukają akceptacji, pomocy i odpowiedzi na pytania, których czasami nie mają odwagi zadać dorosłym.

Dlatego potrzebna jest nie tyle ucieczka od technologii, ile mądra obecność człowieka w świecie technologii. Młody człowiek powinien wiedzieć, że po drugiej stronie ekranu może znaleźć nie tylko algorytm, który zawsze odpowie, ale również człowieka, który naprawdę wysłucha.

Sztuczna inteligencja prawdopodobnie będzie coraz lepiej naśladować sposób, w jaki ze sobą rozmawiamy. Może nauczyć się dobierać słowa, rozpoznawać emocjonalny kontekst i odpowiadać w sposób sprawiający wrażenie bliskości. Tym bardziej potrzebne staje się przypomnienie, że technologia może wspierać relację, ale nie powinna jej zastępować.

Być może jednym z największych wyzwań epoki sztucznej inteligencji nie będzie więc nauczenie młodych ludzi, jak korzystać z nowych narzędzi. Będzie nim sprawienie, aby w świecie, w którym maszyna jest dostępna dla nich przez całą dobę, nadal mieli obok siebie człowieka, do którego chcą się zwrócić.

Tekst przygotowany z pomocą AI.